Freske paganske grobnice u Viminacijumu

Paganska grobnica iz Viminacijuma izdvaja se svojom zadivljujućom lepotom i impresivno izrađenim freskama. Kao svojevrsna atrakcija posebno mesto zauzima freska nazvana „Antička Mona Liza“

Slike u unutrašnjosti grobnica bile su izvedene u tehnici al fresco. Na zidovima grobnica  često su bili naslikani figuralni, vegetabilni i zoomorfni motivi koji svojom simbolikom upotpunjavanju pogrebni kult. Tokom kasne antike, fresko-ukrašene grobnice imale su istaknuto mesto u pogrebnoj praksi. Sve scene i motivi unutar grobnica posvećeni su preminulim osobama. Obično su naslikani na zapadnom zidu grobnice, a ovi portreti mogu da predstavljaju preminuli bračni par ili ponekad preminulog pojedinca.

U Viminacijumu pronađeno je oko 30 fresko-oslikanih grobnica koje su bile u loše očuvanom stanju zbog ranijih i modernijih pljačkaških upada, ali i zato što su freske došle u dodir sa atmosferskim uticajem koji se negativno odrazio na očuvanost slika.

Na bočnim stranama grobnice nalazili su se paunovi (sl. 1). Svaki od tih paunova bio je naslikan u profilu, a bili su okrenuti prema naslikanim osobama kojima je ova grobnica bila namenjena. Paunovi su svakako bili omiljena slikarska tema u paganskoj i hrišćanskoj umetnosti. Sa jedne strane predstavljaju jedan od simbola kulta Dionisa, a sa druge strane vezuju se za besmrtnost, dugovečnost i ljubav. Često se nalaze u paru oko kanatarosa, ali se kompunuju i sa grožđem i golubovima u paganskim grobnicama.

Viminacijum
Slika 1

Kanataros je još jedan simbol besmrtnosti i omiljena tema grobnog slikarstva (sl. 2). Često je u rimskoj umetnosti ispunjen vodom ili vinom, a ređe grožđem. U zavisnosti čime je napunjen, njegova unutrašnja boja je ili plava (voda) ili izvedena tamnom bojom (vino). Ukoliko je ispunjen vodom, njegova simbolika je dvojaka; s jedne strane predstavlja izvor života, a sa druge strane pojačava ideju besmrtnosti.

Viminacijum
Slika 2

Na jednoj sceni naslikan je sluga prinosilac. Sluga je postavljen dijagonalno, u pokretu nagnutih leđa, u odnosu na trapezoidno polje u kome se nalazi. Ima gustu, kovrdžavu kosu, crne krupne oči sa crvenilom na njegovim obrazima (sl. 3).

Viminacijum
Slika 3

Na vratu ima torkves izveden tamnocrvenom bojom. Obučen je u belu tuniku, dužine do kolena, opšivenu porubom i pripasanu tankim kaišem oko struka. Na nogama ima kožnu obuću, neku vrstu poluzatvorenih cipela, a nošene su uz togu, tuniku ili stolu. Ove polucipele nisu nošene svakodnevno, već u posebnim prilikama, kao što su praznici ili neke svečanosti. U rukama držu elipsoidni poslužavnik plave boje na kome se nalaze dva hleba. Hleb predstavlja duševnu i telesnu snagu, odnosno vidljivi i manifestovani život. U ovom slučaju, helb i vino koji se nalaze u kantarosima na bočnim strana, između paunova, predstavljaju simbiozu vina, kao božanske ekstaze, i hleba, kao vidljive manifestacije duha koji umire i vaskrsava. Vino, kao muški simbol, nadopunjuje hleb, koji je ženski simbol, izraz plodnosti i rađanja.

Antička Mona Liza

U retkim slučajevima u grobnicama, preminule žene bile su naslikane same. Prema rimskom običaju, mlade neudate žene nosile su na glavama mreže, krugove ili čeone trake, kao što je to slučaj sa „Mona Lizom iz Viminacijuma“. Portret pokojnice postavljen je frontalno sa pogledom u desno. Prikazana je kao mlada žena, verovatno neposredno pre smrti, izduženog ovalnog lica, krupnih kestenjastih očiju, pravilnog nosa, senzualnih usana i nežnog, dugog vrata (sl. 4).

Viminacijum
Slika 4  

Za razliku od lica sluge, sa naglašenim rumenilom na obrazima, njeno lice i vrat su izvedeni polutonovima oker i bele boje, bez potenciranja evidentne mladosti. Preminula žena bila je obučena i ukrašena u modnom stilu rimske matrone. Prikazana je kako nosi bogatu tamno plavu stolu, koja se obično nosi nad talarisom tunike, što nedovsmisleno ukazuje na status matrone. Stola je ukrašena zlatnim nitima, kao nekom vrstom zlatne ogrlice, ukrašene elipsoidnim i kvadratnim ukrasima, koji svedoči o lukuznoj haljini.

Za razliku ostalih grobnica u kojima su ljudske figure bile prikazane prilično šematizovano, njen lik je bio individualizovan i može se pretpostaviti da je rađen prema modelu. Umetnik koji je nacrtao ovaj portret znao je kako predstaviti ljudsku formu, posebno sa izrazom lica koji pokazuje nagoveštaj emocija koji su proizveli njeno zagonetno duhovno stanje.

Slikarstvo grobnica iz Viminacijuma otkrilo nam je postojanje izuzetne slikarske radionice, koja se ovde nalazila tokom IV veka. Poznato je da su u antičkom periodu slikari imali sopstvenu radionicu ili su radili pod okriljem već poznate radionice. Do sada otkriveni fresko-oslikani grobovi iz Viminacijuma, nažalost, ne daju elemente koji bi ukazivali na umetnika koji ih je oslikavao. Slikarstvo nam je potvrdilo novo saznanje, da su se u Viminacijumu sahranjivali pagani i hrišćani na zajedničkoj nekropoli i da je u urbanim centrima bio moguć spoj klasičnog i hrišćanskog.

Freske svojom lepotom privlače pažnju brojnih posetilaca iz celog sveta. Razgledanje slikanih zidanih grobnica ujedno znači putovati kroz vreme gde su se najznačajnija dela kasnoantičke fresko umetnosti stvarala.

 

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.
Maja Miljevic

Latest posts by Maja Miljevic (see all)

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.

813 thoughts on “Freske paganske grobnice u Viminacijumu

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *