Dekorisana nojeva jaja u starom Egiptu

U pradavna vremena drevni Egipćani lovili su nojeve, a svoje aktivnosti prenosili su na crtežima. Pored toga što je noj služio u ishrani, jaja nojeva su imala i drugačiju funkciju, što je dovodilo do toga da se ona oslikavaju i ulepšavaju, a kasnije polažu u grobovima.

Egipćani su lovili nojeve od najranijih vremena, i noj se smatra prvom pticom za koju postoje slikovni dokazi koji datiraju iz predinastičkog perioda. Nojeva jaja ukrašena su uklesanim ili oslikanim dezenima koji su bili u obliku geometrijskog ukrasa ili crteža ptica i drugih životinja. Praksa lova na nojeve bila je aktivnost koja je zabeležena na crtežima na stenama duž litica reke Nil i u pustinjama gornjeg Egipta i donje Nubije. Sa ovih drevnih crteža na stenama koje su izrezbarili lovci može da se prepozna karakteristična forma noja.

Osim nutricionističke vrednosti, nojeva jaja su se koristila i u druge svrhe. Prazne ljuske ukrašavane su slikanim ili urezanim dizajnom i stavljane u grobnice. Ova praksa je praktikovana tokom dinastičkog perioda u Egiptu i u staroj Grčkoj tokom bronzanog doba već u 4 milenijumu pre naše ere. Tokom prvog milenijuma pre naše ere ljuske jaja su funkcionisale kao grobni prilozi od strane Etrurćana i Feničana. Stari Egipćani uvozili su nojeva jaja i njihove proizvode iz Libije, Nubije i zemlje Punta na istočnoj obali Afrike.

Ova dekorisana jaja, odnosno, ljuske jaja su od velike važnosti sa arheološke tačke gledišta jer rasvetljavaju važnu eru drevne egipatske civilizacije, a ujedno se smatraju među najranijim predmetima bilo koje vrste iz starog Egipta. U nekim slučajevima nojeva jaja su se praznila, pa su dobijala novu funkciju kao čaša ili posude za vodu, tečnosti, prah i boje za telo. Ova upotreba obično se praktikovala na mestima gde keramičke posude nisu bile dostupne.

Nakon što su nojeva jaja ispražnjena, ljuske jaja su bile ukrašene graviranim urezima. Postoje različiti tipovi motiva koji su primenjeni na jajima, kao što su cvetni dizajni, geometrijske linije (sl. 1) ili životinjske i ljudske figure (sl. 2). Na lokalitetu u Bir Keseibi otkriveno je oko 25 fragmenata ljuske jajeta. One datiraju iz perioda ranog neolita i smatraju se među najranijim primerima ukrašenih jaja (sl. 3).

Nojeva jaja
Slika 1. Geometrijski motivi
Nojeva jaja
Slika 2. Prikazi ratnika
Nojeva jaja
Slika 3. Dekorisani fragmenti ljuske jajeta iz Neolita

Važno je istaknuti da bi se ukras stavio na nojevo jaje, njena površina je morala biti izgrebana tankim instrumentom koji je verovatno bio oštar  bakarni alat ili kremena alatka. Površina jaja je verovatno bila obrisana obojenom tkaninom ili rukom nakon što je stavljen urez. Jaja su zatim oprana i prema tome boja se samo pridržavala na grubim linijama. Nisu samo ispražnjena jaja, koristili rani Egipćani kao posude, već su takođe bili pohranjeni u njihovim grobovima. Ova praksa odlaganja nojevih jaja u grobnicama potvrđena je na mnogim egipatskim lokalitetima iz različitih perioda. Dekoracija na nojevim jajima je u obliku šarenih rezova koje čini četiri osnovna elementa: prvi se naziva „Paprat“ i sastoji se od kratkih, koso suprotnih udaraca koji proizvode ševron šablon (slično cik-caku); drugi je nazvan „Duga“ i sastoji se od lučne paralelne linije; treći motiv sastoji se od tri ili četiri usko razmaknute, paralelne, valovite linije kao krive neprekidne trake „S“ oblika. Četvrti motiv je u obliku jednostavnih, ravnih linija.

Tri jaja su pronađena u Maadiju, takođe ukrašena linearnim i geometrijskim rezovima. Oni su u obliku vertikalnih redova raposređenih suprotno trouglovima koji su bili ispresecani urezanim linijama ispunjenim crnom bojom. Na dnu jednog od njih pojavljuje se poseban motiv, u obliku dve cik-cak linije u krugu iz kojeg počinju vertikalni redovi trouglova (sl. 4).

Nojeva jaja
Slika 4. Urezani motivi

Jaje Orijentalnog instituta jedinstveno je po raznolikosti svojih motiva. Smatra se jedinim primerom koji je potpuno prekriven dekoracijom. Motivi su u obliku dve životinje sa dugim vratom, kozorogom u pratnji psa i linearnog dizajna (sl. 5). Postoje osobine koje se pripisuju staroegipatskoj amraškoj kulturi kao što su stilizovane životinje, čija su tela pokrivena dijagonalnim linijama. Postoji i važan element koji je uobičajen za amrašku umetnost-životinje su u pratnji mladih.

Nojeva jaja
Slika 5. Dekorisano jaje Orijentalnog instituta

Navedeni primeri mogu ukazati na to da se dekorisana nojeva jaja nisu deponovala u drevnim egipatskim grobovima kao neka vrsta hrane za pokojnike. Verovatno su služili verskoj funkciji. U staroegipatskoj religiji, noj je bilo jedino stvorenje koje je imalo konotacije sa suncem. Stari Egipaćani smatrali su pokrete ptice kako trči okolo na izlasku sunca, vrti se i maše krilima kao ples kojim ptica pozdravlja sunce.

 

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.
Maja Miljevic

Latest posts by Maja Miljevic (see all)

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.

401 thoughts on “Dekorisana nojeva jaja u starom Egiptu

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *