Mozaici Medijane

Antičko nalazište Medijana posebno se izdvaja po impozantnoj površini mozaika starih 1700 godina. Raskoš ovog nalazišta dovela je do toga da bude prva na turističkoj mapi Niša, ali i Srbije. Primarna namena ovog nalazišta tokom IV veka bila je letnja rezidencija cara Konstantina.

Jedan od najznačajniji antičkih gradova u centralnim oblastima Balkana bio je Naissus, koji se od manjeg provincijskog mesta razvija u urbano središte. Teritorija ovog antičkog grada nije bila svedena samo na prostor oko gradskog naselja već se u neposrednoj okolini obrazuju predgrađa (suburbium) u kojim se grade vila urbane i vile rustike. Jedno od značajnijih predgrađa bila je i Medijana, udaljena od grada 3 rimske milje.

Po uspostvaljanju monarhije Konstantinovi graditelji započeli su po ustaljenom principu i gradnju javnih građevina širom carstva. Bilo je neophodno ukrasiti i obeležiti i mesto rođenja cara u Naisu. Skučenost i prenaseljenost antičkog utvrđenog grada otežavala je podizanje monumentalnih građevina ili temeljnu rekonstrukciju, posebno rezidencije prema vrednostima koje su posedovale carske vile i palate, Diklecijana, Konstancija Hlora, Galerija ili Licinija. Carski domen na Medijani, međutim, na trasi via publica bio je izuzetno pogodan za prikazivanje dinastičke moći cara.

Medijana predstavlja jedinstven kompleks, carski domen, nastao krajem III ili početkom IV veka. Na prostoru Medijane konstatovano i sistematski istraženo više građevina različitih funkcija, kao što su na vila sa peristilom i termama, vila sa oktogonom, skladišta sa radionicama i vojnim barakama, dve ranohrišćanske bazilike, nekropole i više manjih seoskih vila.

Podovi tremova pojedinih prostorija i kalote triklinijuma dekorisani su mozaicima (površine oko 1000 m2), oslikani su zidova i tavanice i postavljene skulpture. Mnogobrojni nalazi skulptura, bronzana ograda, dekoracija podova i zidova pozvrđuju značaj i mesto Medijane u dinastičkoj arhitekturi Konstantina Velikog i njegovih naslednika.

Veliki broj mermernih i porfirnih skulptura i statua pronađen na Medijani svrstava vilu sa peristilom u jednu od vila sa najvećim brojem predmeta skulptoralne forme ne samo u balkanskim provincijama, već i na teritoriji celog Rimskog carstva. Odabir ikonografije skulptura do sada konstatovanih na prostoru vile sa peristilom svakako ukazuje ne samo na izuzetno istančan ukus i bogatstvo vlasnika vile, već i oslikava odgovarajuća religiozna verovanja kojima je isti bio naklonjen, kao i određena ideološka stremljenja imperatora dominantna u periodu života vile. Skulpture i statue su, usled netrpeljivosti hrišćana prema paganskim kultovima, uglavnom nalažene dekapitirane, a najveći broj fragmentovanih i celih skulptura se može identifikovati kao ijatrički odnosno isceliteljski par bogova – Eskulap i Higija (sl. 1).

Medijana
Slika 1

Severne prostorije vile i trem peristila bogato su dekorisani mozaikom sa geometrijskim i floralnim ornamentima raskošnih boja, a zidovi prekriveni freskama. Na mozaicima u Medijani su prikazani različiti geometrijski motivi (sl 2, sl. 3, sl. 4).

Medijana
Slika 2
Medijana
Slika 3
Medijana
Slika 4

Posebno se izdvajaju kompozicija sa predstava rečnog božanstva Fluvius, na ulazu u aulu, kao i glava Meduze u središnjem delu ove prostorije. Na ulazu u prostoriju sa apsidom nalazi se emblema sa figuralnom scenom, mitološkog karaktera, sa predstavom poluležećeg rečnog božanstva (fluvius), barske ptice i nogu glavnog nosioca mitološke radnje. Koja je, na žalost, u svom centralnom delu bila oštećena (sl. 5).

Medijana
Slika 5 – Vila sa peristilom, rečno božanstvo

Prostorija sa apsidom u severozapadnom delu vile imala je mozački pod povšine 287, 5 m2, podeljen u dve celine. U južnom, pravougaonom delu prostorije nalazio se tepih od ivičnog polja sastavljenog od heksagona sa upisanim krugovima u sredini, i verovatno, tri polja sa emblemama, od kojih je samo jedno, najjužnije, ostalo očuvano. Očuvano je bilo sa predstavom Meduze (sl. 6), tipa Hipnos-Somnus, u medaljonu. U grčkoj mitologiji, Hipnos je bio personifikacija sna, rimski ekvivalent je poznat kao Somnus, koji je bio bog sna i sam san.

Medijana
Slika 6 – Predstava meduze

Predstavnici lokalne hrišćanske zajednice, u vreme ekonomskog pada Medijane nakon gotskog razaranja 378. godine, podigli su crkvu manjih dimenzija i naručili postavljanje skromnog mozaičkog polja, koje je mogao da izradi i jedan od lokalnih zanatlija. Za razliku od mozaika iz ostalih objekata, gde su bile angažovane veće grupe umetnika i zanatlija iz različitih mozaičkih centara. Ono što se može zaključiti, jeste činjenica da su na Medijani bile angažovane različite radionice, koje su bile pod različitim stilsko-umetničkim uticajima. Majstori, koji su postavili najstarije mozaike na Medijani, bili su pod jakim zapadnocarskim uticajima. Na radu mozaika sa sredine IV veka, verovatno je bila angažovana grupa majstora iz istočnomediteranskih oblasti.

Zahvaljujući konzervatorsko-restauratorskim radovima na mozaičkim predstavama, Medijana se izdvaja svojom zaštitnom konstrukcijom zbog koje su mozaici otkriveni i dostupni javnosti. Na ostalim mestima to nije uvek slučaj, uglavnom su mozaici zatrpani i mogu se videti u delovima. Ovo je jedan od boljih primera kako se istorija može sačuvati i predstavi javnosti.

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.
Maja Miljevic

Latest posts by Maja Miljevic (see all)

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.

2,712 thoughts on “Mozaici Medijane