Najstarije figurativno slikarstvo ostrva Borneo

Praistorijski ljudi verovatno kao i mi danas, težili su nekom umetničkom izražavanju kada su stvarali muziku, oblikovali figurine i iscrtavali i bojili zidove pećina. Ako mi to vidimo danas kao umetnost, za njih to, možda, nije predstavljalo ništa više od same želje da zabeleže ono što vide, ono što čuju, ono što im se događa, kako bi budućim pokolenjima preneli svoja viđenja svakodnevnog života. Na svakom kontinetnu, osim na Antartiku, prisustvo ljudi ostavilo je svoje tragove u brojnim pećinama desetinama hljada godina pre naše ere. Ono što mnoge najviše tišti, gde se nalaze najstariji pećinski crteži?

Na najvećem indonezijskom ostrvu Borneo u jugoistočnoj Aziji, nalazi se poluostrvo Sangkulirang Mangkalihat značajan po bogatstvu flore i faune. Međutim, ono što ovu oblast čini prepoznatljivom jeste vezano za ljudsku aktivnost. U ovoj oblasti zabeležena je kratka istorija ljudske civilizacije pre 100-40 000 godina.

Iznenađujuće, na Borneu je pronađeno na hiljade praistorijskih slika i urezanih gravura na kamenu, koje se prostiru na sedam različitih planinskih područja u 48 pećina! Slike su svoje mesto imale na plafonima, zidovima i šupljinama pećina u zavisnosti koje značene su nosili. One ilustruju oblike vezane za duhovne crteže (zoomorfne i antropomorfne) za sveto duhovno značenje i crteže društvenih fenomena  (alati i oružja) za opis svakodnevnog života. Od svih mogućih pećinskih crteža, najčešće se pojavljuju otisci šaka. Različiti crteži i šabloni za ruke na kraškim zidovima su ono što nazivamo dokazom interakcije čoveka i prirode. U poređenju sa drugim slikama, to su jedine negativne slike za koje se koriste različite tehnike. Radiokarbonsko datovanje pokazalo je da je pećinska umetnost Tevet pećine iz 40 000 g.p.n.e. Mnogo ranije u poređenju sa pećinom Lasko (35 400 p.n.e.) i pećinom Šove (32 000 g.p.n.e.) u Francuskoj koje su ranije bile poznate kao najstarije na svetu.

Na osnovu superpozicije (preklapanja) različitih stilova, stensku umetnost ovog poluostrva čini najmanje tri hronološki različite faze. Najstariji stil karakterišu velike crvene i narandžaste slike životinja, uglavnom Borneanski banteng (sl. 1) (Bos javanicus lowi), vrsta divljeg goveda koja je još uvek prisutna na ostrvu, ali spada u ono što je možda sada izumrla vrsta, kao i šablone za šake proizvedene pomoću pigmenata iste prepoznatljive boje (sl. 2).

Borneo
Slika 1
Borneo
Slika 2

U drugoj fazi dominiraju šabloni koje su tamnoljubičaste boje (boja biljke dud), koje se često grupišu u različite kompozicije. Mnoge od ovih šablona su delimično ispunjene slikanim linijama, crtama, tačkama i malim apstraktnim znakovima koji možda predstavljaju tetovaže ili druge oznake društvene identifikacije, a u nekim slučajevima šablone ruku povezuju obojene linije tamnoljubičaste koje čine zamršenu drvenastu liniju, koja možda simbolizuju rodbinske veze. Neki stariji crvenkasto-narandžasti šabloni za ruke izgledaju kao da su “retuširani” sa bojama duda, da bi se stvorili slični dizajni i motivi drveta-stabla (sl. 3).

Borneo
Slika 3

Ova faza sadrži i sitne, pažljivo izrađene slike antropomorfne boje duda. Ove elegantne ljudske figure sa perikama (čiča gliše) ponekad se prikazuju u malim grupama, i obično se prikazuju sa razrađenim glavama i nizom drugih predmeta materijalne kulture koji uključuju moguće bacače koplja. Neke figure su prikazane u narativnim scenama kao što su lov ili gonjenje malog jelena ili angažovanje u zagonetnim društvenim ili ritualnim aktivnostima (npr. ples) (sl. 4).

Borneo
Slika 4

Poslednju fazu stenske umetnosti karakterišu čamci, antropomorfni i geometrijski dizajni koji se obično izvode u crnim pigmentima (sl. 5). Ovaj umetnički stil je jedini koji je do sada dokumentovan negde drugde na Borneu, a nalazi se na drugim mestima u Indoneziji i može biti povezan sa kretanjem azijskih neolitskih zemljoradnika u oblasti od oko 4000 godina, ili od nedavno.

Borneo
Slika 5

Ono što je fascinatno u arheologiji kao nauci, jeste što se stalno traga za najstarijim predmetima, najstarijim kulturama ili narodima, prvom pisanom jeziku i sl. Kao da sve ostalo što arheolozi rade i otkrivaju ima manju vrednost samo zato što ne potpada u kategoriju „najstariji, najređi, najlepši“. Verovatno da u ovom trenutku figurativno slikarstvo ostrva Borneo je najstarije na svetu. Mada, njegov status može već sutra da se promeni novim otkrićem još starijeg slikarstva na drugom kraju kontinenta. Budući, da nešto najstarije predstavlja dokaz boljeg razumevanja života drevnih ljudi, nije sporno pažnju usmeriti na pročavanje ljudske aktivnosti i na nešto što potpada u kategoriju „najstarije“, jer samo ćemo tako otvoriti vrata prošlosti i proviriti u njihove živote.

 

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.
Maja Miljevic

Latest posts by Maja Miljevic (see all)

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.

5,982 thoughts on “Najstarije figurativno slikarstvo ostrva Borneo