Praistorijska umetnost

Praistorijska umetnost predstavlja ključ za razumevanje praistorijskih zajednica i nas samih. Svoja prva umetnička dela drevni ljudi ostavili su za sobom pre nekoliko desetina hiljada godina. Da li je to bilo sa namerom, jednostavno želja da se prenesu misli i svakodnevne aktivnosti za buduća pokolenja, ili je nešto drugo bilo pitanju i dalje više otvara nova pitanja nego što daje odgovore.

Postoje neke tri podele i faze figuralnog simbolizma (“umetnosti”) koje su preteča razvoja pisma. Grubo govoreći one pokrivaju period od 40 000 do 12 000 godina pre naše ere:

-urezi na oruđu

-prve “skulpture”

-slikarstvo u pećinama

Urezi na oruđu

Alati od kamena, kosti, slonovače, drveta i gline bili su izrađeni još od vremena H. erectus-a. Oni spadaju u kategoriju prenosivih umeničkih dela i pronađeni umetnički oblici su uglavnom dekorativni tj. geometrijski ili reprezentativni, odnosno oblik postojećeg predmeta može biti izveden na ovaj ili onaj način. U mnogim slučajevima, ovi predmeti predstavljaju i jedno i drugo.

Kost sa urezima (sl. 1) u vlasništvu osobe i graviranje, mogu se koristiti kao prototip (ili model imitacije) koji dalje usmerava percepciju sličnih objekata. Takođe, je predmet vrednosti (može se dati, ukrasti, naslediti ili pokopati sa vlasnikom). Postati predmet vrednosti označava tačku prelaska na ritualne ili magijske predmete. Tehnika graviranja na predmeima može se nadovezati na arhitekturu, jer su paleolitske kolibe izgrađene od velikih kostiju, drveta i krzna životinja. Ako je grupa živela u pećinama ili ih je koristila kao ritualna mesta, zidovi su mogli nositi gravure ili biti izvajani. Prva tehnika je korišćena tokom neolita i još uvek se praktikuje kod plemena u Australiji.

Praistorijska umetnost
Slika 1 – Urezan irvas na kosti

Paleolitske figurine

Ove figure mogu biti male, kao i poznate figure Venere koje se mogu naći u Francuskoj, Italiji, Austriji, Sibiru i na mnogim drugim mestima (sl. 2). One obično prenaglašavaju polne atribute. U drugim slučajevima figure su veoma realistične, kao što je to bizon izrađen od gline u pećini Tuc d’Audoubet. Figura može biti čak i ukras na oružju ili na ritualnom predmetu.

Praistorijska umetnost
Slika 2 – Ženske figurine

Ženski atributi su prenaglašeni (grudi, trbuh, zadnjica). Kosa je oblikovana na veoma specifičan način. Iako ove figure nisu univerzalne, one definišu određeni stil umetnosti. Istovremeno one stvaraju model za ljudska tela za kojim se teži. Ako je model bila trudna žena u paleolitskom periodu (u određenim kulturama), to funkcionalno odgovara modernim idealima kojima žene teže u tretmanu lepote (ili nakon hirurške promene izgleda).

Pećinsko slikarstvo

Pećinsko slikarstvo mahom se javlja u Franscuskoj i Španiji. Iako se poslednjih godina otkrivaju i nove lokacije na kojima su drevni ljudi oslikavali svoja privremena ili stalna staništa.

Pećina Šove je najpoznatiji lokalitet na svetu na kome je otkrivena stenska umetnost. Smeštena u južnoj Francuskoj prvi put biva otkrivena 1994. godine. Značaj pećine Šove zasniva se na dva faktora, prvi je estetski faktoro pećinskih slika, a drugo je njihova duboka starost. Sa izuzetkom, sve pećinske umetničke slike su datovane između 30 000 i 33 000  godina.

Zabeležene su stotine pećinski slika životinja koje prikazuju najmanje 13 različitih vrsta, uključujući i one koje se retko ili nikad ne nalaze na drugim slikama ledenog doba. Umesto uobičajenih scena lova životinja koje preovladavaju u paleolitskoj pećinskoj umetnosti, kao što su konji, goveda, jeleni (sl. 3), zidovi pećine Šove prekriveni su životinjama predatorima-lavovima,pantetima, medvedima, nosorozima i hijenama. Kao što se može očekivati, nema ljudskih figura, osim na samom kraju najniže i najudaljenije galerije, gde se čini da postoji figura žene. Na njoj su prikazane noge i genitalije žene koje privlače pažnju još jedne ljudske figure. Reč je o “čarobnjaku” sa gornjim delom bizona i donjim delom čoveka (sl. 4).

Praistorijska umetnost
Slika 3 – Slike životinja i pećini
Praistorijska umetnost
Slika 4 – Čarobnjak

Pećina Lasko otkriven je 1940. godine, a njena starost se datuje pre 20 000 godina. U pećini Lasko od životinja preovladavaju konji. Prikazana su i goveda, bizoni, mačke, ptice, medvedi, nosorozi i ljudi. Među najpoznatijim slikama su četiri velika crna bikova i ruta u Dvorani bikova. Jedan od bikova je dugačak 5, 2 metara, najveća do sada otkrivena životinja u pećini (sl. 5). Pored toga, izgleda da su bikovi u pokretu. Nema slika jelena, iako je to bio glavni izvor hrane za umetnike.

Praistorijska umetnost
Slika 5 – Dvorana bikova

Paleolitske slike sadrže mnoge znakove, koji se ne mogu tumačiti kao slike ili figure. Prelazak između ikoničnih i apstraktnih znakova (simbola) javlja se sa veoma čestim sadržajem. U slikama i gravurama redovno se pojavljuju dva dela tela ljudi: ljudska ruka i ženska vulva. U slučaju ruke, najjasnija slika je stvorena ili pritiskanjem (leve) ruke (sl. 6) na zid ili bojenjem kontura (duvanjem sažvakane boje u ustima) ili bojenjem ruke i pritiskanjem na zid.

Praistorijska umetnost
Slika 6

Iako je nemoguće da proniknemo u prošlost i otkrijemo tajne života naših predaka, nasleđe koje su nama ostavili zaslužuje poštovanje i divljenje. Život u praistoriji nije nimalo bio lak, svakodnevna borba za egzistenciju iziskivala je i vreme mira, opuštanja i ljubavi. Da li su sa namerom želeli da ostave tragove svog prisustva ili je njima to bio hobi, beg od stvarnosti, više ne mora biti ni važno. Bitno je samo shvatiti da je reč o ljudima čiji način života, misli, razmišljanja, čine sve ono što smo mi danas.

 

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.
Maja Miljevic

Latest posts by Maja Miljevic (see all)

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.

2,276 thoughts on “Praistorijska umetnost