Reljefne scene na Trajanovom stubu

Pre skoro dve hiljade godina u starom Rimu na memernom stubu isklesane su istorijske scene koje podsećaju i čitaju se kao strip. Narativni reljefi podsećaju na scene, a u ovom slučaju reč je o starorimskom i istorijskom stripu koji prikazuje pohod Rimljana protiv Dačana, a ujedno predstavlja i redak spomenik koji se sačuvao nakon pada Rimskog carstva.

Najbolje ilustracije vojske koja je proširila i štitila Rimsko carstvo mogu se danas videti na Trajanovom stubu. Fascinatno isklesane na hiljade figura u 155 scena na kojima se vidi kako Rimljani i Dačani marširaju, grade, ratuju, plove, pregovaraju, mole i stradaju, spiralno se nižu oko stuba. Trajanov stub je mermerni spomenik visok 38 metara koji je dominirao nad forumom. Na vrhu ovog stuba nalazi se bronzana statua osvajača. Figurativni friz smatrao se glavnim istorijskim izvorom za početak privilegovane ere u rimskoj istoriji, ili u doba rimske provincije Dakije. Sam spomenik je označen kao kamena slika rimskog procesa formiranja, odnosno kao rodni list rimskog naroda. Car Trajan igra glavnu ulogu, dok se rimska vojska odlikuje u sporednoj ulozi. Ova dva “heroja” su odgovorna za širenje civilizacije u divljim zemljama iza Dunava.

Prvi dački rat (101-102 g.n.e) (I-V)

Prvih pet scena na Trajanovom stubu prikazuju: stražarnice i rimske vojnike na obalama Dunava; grad na obali reke Dunav i utovar brodova; grad na obali Dunava i personifikaciju same reke; rimske trupe prelaze na pontonskom mostu; rimski marš. Formalna ofanziva počinje prelaskom rimske vojske preko Dunava 101. godine (tako da će i prelazak reke označiti početak Drugog dačkog rata) (sl. 1).

Trajanov stub
Slika 1. Prelazak rimske vojske preko Dunava (u donjem delu personifikacija Dunava)
Prva scena dačkog rata (VI-XXI)

Ovih 16 scena prikazuju mnoge teme (osim bitke) povezane sa Trajanovom kampanjom u Dakiji (današnja Rumunija). Kao što su Trajanovo prvo ratno veće (sl. 2), pokret konjice, scena izgradnje utvrđenja, dodatna scena izgradnje sa Trajanom kako nadgleda, izgradnja mosta, izgradnja tvrđave sa Trajanovim nadzorom itd.

Trajanov stub
Slika 2. Trajanovo veće

Sledeća kompozicija scena (XXII-XXV) uključuje marševe i izgradnju puteva u šumama (sl. 3) i prvu veliku bitku. Vojnici se skupljaju na rubu šume, prva velika bitka potpomognuta Jupiterom (Tonans) i Trajan ispituje zarobljeno dačko naselje.

Trajanov stub
Slika 3

Potom se u sledećim scenama prikazuje napredovanje i pregrupisanje u prvoj kampanji, rimski vojnici su napustili reku. Druga scena prijem dačke ambasade od strane cara, koji stoji ispred rimskog logora (sl. 4), zatim rimske trupe napadaju naselje, spaljuju građevine i kolju stoku. Na poslednjoj sceni Trajan pomiluje Dačanku dok druge žene i deca gledaju.

Trajanov stub
Slika 4

Dalje u scenama Dačani i njihovi sarmatski saveznici organizuju protiv napad na Rimljane (sl. 5), možda tokom zimskog period 101-102. godine. Dački konjanici se bore da pređu vodu, potom napadaju rimsku tvrđavu, predstava koja uključuje izuzetan prikaz udarnog ovna. Kao odgovor na te napade, Trajan odlazi iz zimskih odaja brodom sa zidanim gradom kao pozadinom. Zatim Trajan stiže do obale i Rimljani napadaju i poražavaju Sarmate. Poslednja scena u ovom nizu prikazuje bitku uoči noći (označena personifikacikom boginje noći).

Trajanov stub
Slika 5

Scena XXXIX počinje sa dakijskom ambasadom plemstva koju prima car, a u međuvremenu  grupa civila posmatra izgradnju rimske tvrđave, koja se možda nalazi u Meziji. Druga značajna scena predstavlja jedinstven prikaz ranjenih rimskih vojnika (sl. 6) koji se tretiraju na terenu (“Bitka zavoja”). Bitka se završava sa Dačanima koji beže u planine. Njihovi ljudi bivaju zatvoreni unutar ograđenog prostora, a rimskim vojnicima daje se nagrada. Goli i vezani muškarci prikazani su kako ih muče žena Dačana (ratne udovice) i kako dalje maltreiraju zarobljene rimske vojnike.

Trajanov stub
Slika 6. Bitka zavoja
Prvi dački rat

U ovim scena prikazane su trupe kako se iskrcavaju na obalu i prelaze pontonski most (Trajanov most), napadi i paljenja na dačanske građevine, Trajan prima zatvorenike, rimske savezničke snage kreću protiv Dačana, potom vojna formacija napada njihovu tvrđavu. Usred poslednje velike bitke prvog dačkog rata, Trajan je predstavljen odsečenim glavama neprijatelja (sl. 7).

Trajanov stub
Slika 7
Završne scene rata

U ovim scenama zabeležene su scene potčinjavanja dačkog naroda, završni govor koji Trajan daje svojim ljudima (sl. 8). Simbolična scena krilate figure Viktorije koja upisuje štit u spomen na rimsku pobedu.

Trajanov stub
Slika 8. Kraj Prvog dačkog rata

Tihoj figurativnoj priči koja je sadržana u nizu skulpturnih reljefa pristupilo se na različite načine. Prema nekim mišljenjima stub nije živopisna hronika koja precizno opisuje Trajanov ratni dnevnik, niti je mapa, vojni itinerarium ili ilustrovana enciklopedija varvara koji žive severno od Dunava. Već bi bilo sve pomalo od gore navedenog. Najviše od svega je umetnički spomenik, umetničko delo koje deluje uz pomoć simbola kako bi ljudima iz Rima ispričalo zvaničnu priču o osvajanju Dačkog kraljevstva. Zbog toga je Trajanov stub održao počasno mesto u rimskoj istoriografiji.

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.
Maja Miljevic

Latest posts by Maja Miljevic (see all)

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.

4,983 thoughts on “Reljefne scene na Trajanovom stubu