Trajanov most

Srbija se sa pravom može pohvaliti svojim bogatim kulturnim nasleđem. Rimska civilizacija za sobom je ostavila tragove svog prisustva, a među njima izdvaja se impozantno i najveće dostignuće rimske mostogradnje i najveći most antičkog doba poznatiji kao Trajanov most.

Pored istorijskih i ikonografskih zapisa, arheološka istraživanja na kopnu i pod vodom otvorila su vrata nauci otkrićem ostataka stuba Trajanovog mosta na reci Dunav. Reka Dunav oduvek je igrala značajnu ulogu u prošlosti. U vreme Rimljana bila je granična reka najmoćnije imperije svoga doba. Zato i ne čudi da reka krije i tragove jedne konstrukcije antičkog doba koja je kao značajan građevinski poduhvat toga vremena prelamala tu prirodnu granicu i povezivala dva sveta-Gornju Meziju i Dakiju, a time, otvarala put novim rimskim osvajanjima.

Ostaci Trajanovog mosta (sl. 1),nalaze se između sela Kostola  (Castellum Pontes) sa naše strane i Turnu Severina, nekadašnje Drobete u Rumuniji. Izgrađen je na samom izlazu iz Đerdapske klisure na mestu gde reka usporava i širi se i gde je dubina bila najniža. Most je delo čuvenog antičkog graditelja Apolodora iz Damaska, iz 105. godine naše ere, a izrađen je po naredbi rimskog cara Trajana. Most je bio izgrađen od kamena, dugačak 1097 m i oko 1000 godina je važio za najduži most ikada sagrađen u svetu. Sa lukovima visoko iznad vode, imao je 20 stubova i portale na pristupu i na jednoj i na drugoj Dunavskoj obali.

Trajanov most
Slika 1 – Ostaci Trajanovog mosta

Ovu građevinu zabeležio je jedan vajar 113. godine naše ere u Rimu prilikom klesanja spiralnog friza sa kamenog stuba na Trajanovom forumu. Na stubu je prikazao sve poduhvate i uspehe koje je slavni vojskovođa sa Đerdapa ostvario na svom podbedonosnom pohodu na Dakiju. Ovaj istorijski dokument za nas je od velikog značaja, jer se iz reljefa, uočavaju oblici mosta, kako u njegovim priobalnim konstrukcijama sa zasvedenom kapijom, tako i u ostalim delovima nad vodom, iznad koje se jasno izdvajaju postrojenja masivne konstrukcije stubaca od rešetkastih drvenih gornjih postrojenja.

Scene 98 i 99 na Trajanovom stubu (sl. 2) i predstave na novčićima (sl. 3) pokazuju da je nadgradnja mosta bila od drveta. Snažniji materijal je vidljiviji između lukobrana nosača i lukova, koji su bili izrađeni od kamena. Figure prikazane na portalu mogu se identifikovati kao statue ili trofeji. Scena 101 jednako je bitna (sl. 4 dole levo). Može se videti izlaz sa mosta ispred portala sa vojnicima koji nastavljaju da marširaju na čvrstom terenu i (sl. 4 dole desno) koja bi mogla da prikazuje malo od drugog mosta. Postojanje drugog mosta mogla bi da objasni množina u nazivu Pontes (mostovi).

Trajanov stub
Slika 2 – Kopija predstave mosta sa Trajanovog stuba u Rimu, Arheološku muzej Kladovo
Trajanov most
Slika 3 – Reversna strana novca kovana od strane Senata 106. godine
Trajanov stub
Slika 4

Nakon izgradnje mosta Trajan je naredio da se u stenu iznad puta ukleše natpis:

Imperator Cezar, božanskog Nerve sin, Nerva Trajan Avgustus Germanik, vrhovni sveštenik, zastupnik naroda po četvrti put, otac domovine, konzul po četvrti put, savladavši planinsko i dunavsko stenje, sagradio je ovaj put.”

Ova Tabula Traiana sastoji se od vertikalne table isklesane u kamenu (sl. 5). U središtu reljefa je natpis na latinskom jeziku, raspoređen u šest redova i uokviren pravougaonom bordurom, tablom poznatom pod nazivom tabula ansata (tabla sa drškama). Ovu tablu drže dva krilata bića (bočno) sa delfinima iznad i klečećom figurom  bradatog muškarca ispod kao i dva poslednja reda natpisa koja su vremenom se izbrisala. U vrhu reljefnog polja je profilisan zaštitni ispust ukrašen, sa donje strane, rozetama, sa orlom raširenih krila, u centru. Trag crvene boje, kojom je bio obojen čitav reljef, zadržao se u njegovim udubljenjima.

Trajanova tabla
Slika 5 – Tabula Traiana, natpis uokviren tabula ansata

Francuski inženjer Edgar Dupere publikovao je 1907. godine rezultate svojih istraživanja mosta zajedno sa poznatim činjenicama poznatim u to doba. Ponudio je izuzetno detaljnu konstrukciju (sl. 6). Model se nalazi u Muzeju Turnu Severina. Mogu se videti dva portala i kao celokupna konstrukcija mosta sa lukobranim nosačima i onima na kopnu, dvadeset njih. Takođe su prikazane statue trofeja koje su ukrašavale portale. Na južnoj obali, Dupere je umetao dva stuba između lukobrana nosača i portala, dok je napravio samo jedan na severnoj obali. Svi stubovi i portali su pokriveni na površini kamenom. Stubovi koji stoje u rečnom koritu podržavau drvenu nadgradnju. Njegova procena dužine mosta iznosi 1133, 9 m, a 1071 m zapravo je u rečnom koritu.

Trajanov most
Slika 6

Iako je jedno veliko arhitektonsko dostignuće pomoglo rimskim osvajanjima, pažnja vrednom kulturnom nasleđu nije bila i nije dovoljno posvećena prilikom boljeg očuvanja i prezentovanja javnosti. Planovi da se ovaj most bar jednim delom rekonstruiše ili pak se uz pomoć laserskih zraka napravi njegova rekonstrukcija, potnouli su u vodu zajedno sa mostom.

 

 

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.
Maja Miljevic

Latest posts by Maja Miljevic (see all)

Maja Miljevic

Rođena je 08.04.1992. godine, živi u Beogradu. Diplomirala je na katedri za arheologiju na Filozofskom fakultetu, gde je i završila master studije. Interesovanje je usmerila na proučavanje bolesti koje ostavljaju tragove na ljudskim skeletnim ostacima u prošlosti.

889 thoughts on “Trajanov most

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *